Oblast Kačer

 Oblast „Kačer“


            Šumadija zauzima centralni deo Srbije ali ne postoje jasne granice . Ako bi morale da se povuku, mogli bi da kažemo da su na severu njene međe Sava i Dunav, na istoku krivudava Velika Morava, na jugu Zapadna Morava, na zapadu Kolubara. Od zapada prema istoku naslanjaju se jedna na drugu istorijske oblasti, danas manje ili više zaboravljene i zapuštene: Kačer – brdoviti predeo oko Belanovice i Rudnika, reka Jasenica – od izvorišta na Rudniku do ušća u Veliku Moravu.
      Nekada je Šumadija bila gnezdo hajduka i vila, danas je izgubila mnogo od svoje romantičnosti. Njena stoletna stabla, po kojima je i dobila ime, su davno posečena i svake godine njene šume su sve ređe. O vrednosti šuma govori i T. Radivojević u knjizi „Srbija u slici i reči“ davne 1927. godine u tekstu koji opisuje narodno predanje: „da je u okolini sela Živkovaca, kod Belanovice, već četiri godine tuče opasan grad. Strahovita ledena oluja opustošila je 10. avgusta sve što je ostalo na zemlji: kukuruz, šljive, vinograde, pa i samo šumsko drveće. Zašto i kako, seljaci ne znaju. Postili su sve petke, i neke nove subote, i devet četvrtaka uzastopce nisu radili, i gradobitine se nisu sačuvali. Iz razgovora sa njima sam saznao da je pre tačno  četiri godine isečen jedan veliki zabran blizu manastira Moravaca; sa matematičkom tačnošću tu okolinu od tada zahvata onaj ledeni talas što svake godine pođe od Drine pa kroz ogolelu Šumadiju tuče sve do Smederevske Palanke. Tako je bilo ove godine i biće tako sve dok nqašu Šumadiju najzad ne pošumimo.“ 
            Duboko ukorenjena i nesavladiva slobodarska svest ovdašnjeg stanovništva učinila je da baš Šumadija odnosno Kačer bude centar oslobodilačke borbe protiv Turaka i buđenja državotvorne svesti, a docnije i Pijemont srpskog ujedinjenja. Krajem 18 stoleća (1788-1791) ovi predeli ulazili su u sastav pobunjene teritorije kojom su ponovo dobrim delom zagospodarili Austrijanci. Ponovno uspostavljanje kontrole nad Šumadijom od strane Turaka proteklo je uz užasne mere odmazdi, progona, raseljavanja.       Istorija oblasti

       Kačerski kraj je bio naseljen još u neolitu, jer su na lokalitetu Rudnika i Dragolja nađeni arheološki primerci iz tog doba ( kamena sekira). Neki podaci kažu, na osnovu pronađene šljake od livenja u iskopinama,  da se ovde rudarilo pre Nove ere. Arheološki nalazi na nekoliko lokacija gornjomilanovačke opštine potvrđuju da je ovo područje bilo naseljeno i u praistoriji, na prelazu iz bakrenog u bronzano doba. Gotovo da nema sela u kojem se ne mogu pronaći tragovi naroda starog veka: Ilira, Kelta, Rimljana, Gota
  Septimije Sever      Brojni tragovi materijalne kulture dokazuju da je na Rudniku bilo veliko naselje.
        U IV veku stare ere ovim krajem vladali su Kelti pobedivši Ilire kao starosedeoce koji su ovde vadili rudu što svedoči nađen nakit iz haltetske epohe(starije gvozdeno doba VIII v.pre n.e)  iskopane na obroncima Rudnika. 
       Kasnije je rudno blago ovog kraja privuklo pažnju Rimljana koji su zavladali Kačerom početkom prvog veka nove ere. Iz iskopane rude topljenjem dobijalo se većinom  bakar, olovo i srebro. Pored starih rudarskih okana, pronađeni su ostaci rimskog hrama posvećenog boginji Majci zemlje – TERRE  MATRIS koji datira iz 195. godine Nove ere. Hram je ranije porušen pa ga je rimski car Septimije Sever obnovio u III veku i tom prilikom postavio kamenu ploču sa natpisom(ploča se sada nalazi u Muzeju u Beogradu): 

ploča Septimije Sever
     IMP(erator)  CAES(ar)  L(ucius)  SEPTIMIUS  SEVERUS  PERT(inax)  AUG(ustus) TEMPL(um)  TERR(a)E  MATRIS  CONLAPSUM  RESTITUIT  SUB  CURA  CASI LIGURINI  PROC(uraturis)  AUG(usti)  INSTATIA  ( ! )   P(ublio)  FUNDANI EUTYCHETE  ET  AEL(io)   MUCIANO  COLON(is)

            Imperator, Cezar, Lucije, Septimije Sever, Pertinaks Avgust,
        obnovi porušeni hram Majke Zemlje, staranjem Kasija Ligurina, carskog prokuratora. 
             A pod nadzurom Publia Fundania Eutiheta i Publia Elija Muciana kolona

             Da su postojala naselja  svedoče i brojni manastiri po Kačeru, čija je neprocenjivo dragocena uloga   u očuvanju srpskog narodnog  bića, pravoslavne vere i duhovne kulture u celini, bila   u svom zenitu upravo u najtežim vremenima, za robovanja pod Turcima. Naravno, to nije moglo proći nezapaženo i bez nemilih posledica, o čemu svedoče mnoga rušenja, paljenja ili uništenja do temelja, čemu su, tokom više stoleća, bili izloženi svi   manastiri. Nasilja i česti progoni, kad god su vojske ovuda prolazile, na nesreću dolazeći često, sukobljavajući se u smerovima, uticali su na sudbine   manastira, od kojih se mnogi nikad nisu oporavili, utonuvši u korov i zaborav. Rušenju i paljenju kao da nije bilo kraja. Od Turaka poslednji put 1813. godine, posle sloma Prvog ustanka, a pre toga  stradali su manastiri  iz XIII veka.      U literaturi ima uverljivih zapisa o postojanju   manastira po Kačeru  :   Grgur i Vranjevo u Bosuti, zatim u dolini Manastirskog potoka u Kozelju, Medoševac u Poljanicama, Moravci u istoimenom selu, Jovanje u Dićima, Četrdeset mučenika (Mladenci) u Gornjoj Šatornji, Blažina crkva u Blaznavi, manastiri u Sigi u Vlakči i Boboviku u Vukasovcima,  Boljkovci u istoimenom selu.
           Planina Rudnik bila je strateški značajna mnogim srednjevekovnim državama zbog svojih rudnih bogatstava. Oko nje su ratovali i na njoj uspostavljali granice Vizantija, Srbija, Ugarska, Turska…
           Slovensko stanovništvo nastanjuje ove prostore od početka njegovog prodora na Balkansko poluostrvo. Predeli koji danas čine Kačerski okrug ušli su u sastav srpskih zemalja još u vreme vladavine kneza Časlava (927-960). Kasnije se smenjuju Samuilovo carstvo, vizantijska vlast, ugarsko carstvo, da bi, krajem 13.veka, ovi krajevi ušli u sastav kraljevstva Dragutina i Milutina, a potom u Dušanovo carstvo. Kako to u srpskoj istoriji biva za prevlast u ovim krajevima borili su se i pripadnici dinastija. Dinastičke borbe su vođene između Stefana Uroša II i Dragutina, a kasnije između Uroša III i Vladislava. Najveće borbe su se vodile oko Rudnika i Ostrvice.
          Kralj Dragutin je posle Deževskog sporazuma 1282. godine zadržao oblast Rudnika i pripojio je sa oblastima koju je dobio od ugarskog kralja. U njemu je ovaj kralj kovao i svoj novac, kao i njegov sin Vladislav II. U ovom mestu kovnica novca je radila najduže od svih u srednjevekovnoj Srbiji. Od metala, na Rudniku su vađeni i prerađivani srebro, olovo i bakar.

Aspra Đurađa Brankovića, Dinar kralja Dragutina, Dinar kralja Dušana, Dinar kralja Stefana
              Srednjevekovni srpski vladari su na Rudniku kovali svoj novac. Dinar kralja Dragutina iz druge polovine 13. veka prvi je srpski apoen sa ćiriličnim natpisomu kom piše „Srećan rad“.   
         dr Dejan Radičević, docent Filozofskog fakulteta u Beogradu navodi:  „...da   najstariji pisani tragovi o ovom gradskom naselju potiču iz doba kralja Dragutina, a procvat, Rudnik je doživelo u 14. i 15. veku. Rudnik je naročito važan u doba despotovine, jer njegovi rudnici i topionice same stvaraju veći državni prihod od onog koji je država imala u doba Nemanjića. To se objašnjava činjenicom da je rudarsko-metalurška tehnologija napredovala, a očigledno je bilo mnogo stručne radne snage, čiji je životni standard bio visok za to doba. 

 

Dobro zidane prostrane zgrade, kvalitetna odeća i svakodnevni predmeti, koji se nalaze na Rudniku, mogli su da priušte samo prosvećeno i imućno građanstvo. O tadašnjem bogatstvu svedoče i ostaci mnogobrojnih crkava koje je kao zadužbine, sudeći po arheološkim nalazima, podizala i sitnija vlastela. Otkriveni su temelji dve crkve i velike građevine s administrativnom funkcijom, sudeći po brojnim srpskim i ugarskim novčićima iz doba careva Dušana i Uroša, odnosno kraljeva Karla Roberta, Ludovika Prvog i Žigmunda Luksemburškog.   
          „Posebno važno otkriće za razumevanje gradskog života u srednjem veku su ostaci privatne kuće s prizemljem i spratom. Prizemlje nije bilo namenjeno stanovanju već je u njemu najverovatnije bila trgovina. Stanovalo se na spratu, u prostorijama koje su bile ukrašene freskama. Reč je o geometrijskim i biljnim motivima veoma lepe izrade, koji su identični ornamentima iz Visokih Dečana. To svedoči da su građani mogli da plate vrhunske majstore živopisce – objašnjava  dr Radičević. On podseća da je bogatstvo Srbije zlatom i srebrom bilo centralna tema izveštaja srednjovekovnih putopisaca i obaveštajaca velikih sila. Da bi se branila, država je morala da proizvodi kvalitetno oružje, a jedan od centara srednjovekovne namenske industrije bio je i Rudnik.
          Dolaskom južnoslovenskih plemena u ovaj kraj , od VII veka nove ere nastaje zatišje u kopanju rude sve do XIII i XIV veka kad ovaj kraj postaje centar države Srbije jer se do tada ona protezala na sever uglavnom do Rudnika. Pre dolaska   rudara Sasa (iz nemačke pokrajine, Saksonije ) za vreme kralja Uroša 1242. godine, Kačer su naseljavali Dubrovčani, Kotorani, Splićani i drugi narodi iz raznih krajeva kako bi vadili rudu. Tu su stanovali i otkriveno su tragovi pet katoličkih bogomlja.

          U prvoj polovini XIV veka srpski car Dušan (sin Stefana Dečanskog i otac Stefana Uroša Nejakog)1331. godine vodio je borbe sa Mađarima koji su tu sahranjivali svoje izginule ratnike te su ta groblja po celom Kačeru nazivana “Mađarska groblja”. Ovde je bilo poprište sukoba sa Ugarskom.  Car Dušan je 14. avgusta 1354. potpisao hrisovulju ( povelja sa zlatnim pečatom i potpisom koji je na pergamentu visio o svilenoj traci ) na „Brusnici  pod Rudnikom“ na kojoj stoji  : “Blagoverni Stefan, car svih srpskih i grčkih zemalja, primorja i zapadnih strana.” Povelja se odnosi na trgovinu sa dubrovačkim trgovcima. Ovo je prvi slučaj, koliko je do sada poznato, da se jedno Rudničko naselje pominje u srednjem veku.  Takođe, Dušan  je 1354. izdao jednu povelju Hilandaru poklanjajući jedan manastir. Nasledio ga je Uroš Nejaki polovinom XIV veka kada počinje borba velikaša oko teritorija .
          Jedan od rudničkih gradova, Ostrvica, bila je sedište velikog župana Nikole Altomanovića. Uspon Rudnika u srednjem veku je trajao nešto više od 150 godina, od kraja 13 do polovine 15 veka. Rudnički groševi koji su kovani na Rudniku bili su teški 2,4 grama i vredeli su više nego sav drugi srpski novac. U vreme raspada srpskog carstva Rudnik se nije mogao nesmetano razvijati. Prvo je bio u sastavu moćnog kneza Vojislava Vojinovića do njegove smrti 1363.godine. Posle njegove smrti pripao je njegovom sinovcu Nikoli Altomanoviću 1367.godine. U tom trenutku srpsko carstvo se nalazilo u potpunom rasulu.
         U sukobu sa Lazarom Hrebeljnovićem , Nikola je izgubio Rudnik krajem 1370.godine. U periodu 1371.-1373. godine župan Altomanović je knezu Lazaru preoteo Rudnik, da bi od 1373.  do 1389.godine knez Lazar često boravio na Rudniku, izdavavši u njemu neke povelje, a   rudarstvo mu obezbeđuje znatne materijalne prihode. 
       Pogibijom Lazara na Kosovu, posle borbi Ugara i Vizantije.   Rudnik dobija njegov sin Stefan  Lazarević (1393-1427) koji 1402.od vizantiskog cara dobija titulu despota. Mesto Rudnik postaje veliki  trgovački centar a rudnik koji su zakupom eksploatisali mahom Dubrovčani,  despotu donosi  velike prihode u državnu kasu. Stefan nastavlja kovanje novca (rudnički groš). Pošto nije imao dece naleđuje ga sestrić  Đurađ Branković 1426. godine te gradi svoje utvrđenje na Ostrvici koje postaje upravna jedinica za okolna sela pa je imala svog čelnika. Đurađ je bio jedan od najbogatijih ljudi u Evropi a njegova kovnica novca  zvala se „ Srebrenice de Rudnik“ bila je čuvena i dugo je radila te je i Karađorđe kovao svoj novac u njoj. Za vreme Đurđa radila je i berza metala na Rudniku.
  Despot Đurađ        U XV veku Turci su u više navrata harali kačerskim krajem, o čemu postoje zapisi, kada je za vreme vladavine despota Đurđa Brankovića 1427. godine, turski sultan Mehmed II više puta napadao utvrđeni grad Ostrvicu jer su u to vreme Turci nadirali na Balkan vodeći borbe sa Mađarima koji su držali Beograd. Tako su 1438. godine zauzeli i porušili Ostrvicu. Đurađ ju je ponovo 1444. vratio da bi je Mehmed II Osvajač  konačno 1458. osvojio. Krajem 1456.godine, tačnije 24. decembra po starom kalendaru, u svom dvoru na Rudniku preminuo je despot Đurađ Branković. Sahranjen je u crkvi Krive Reke, na južnim padinama Rudnika. Tragovi grob i crkve danas ne postoje. Despotica Irina ( Jerina) je umrla takođe na Rudniku 3.maja 1457. godine,. Prema predanju sahranjena je na mestu zvanom Jelen kamen. 
         Ostaci Đurađevog grada   još uvek su vidljivi. Poznato je da je na Ostrvici, atraktivnom i strmom stenovitom planinskom vrhu koji dominira šumovitim predelom u srednjem veku bila tvrđava. Zidine još svedoče o tom vremenu. Srpski despoti su rado dolazili na Rudnik i Ostrvicu iz močvarnog i vlažnog Smedereva, da se nadišu čistog i svežeg planinskog vazduha i uživaju u planinskom suncu, vodi i hrani. 
          Tako je Rudnik bio svedok fizičkog nestanka poslednjeg značajnog vladarskog para srednjovekovne Srbije. Srednjevekovna srpska država prestaje 1459.od kada počinje osmanska vldavina
        Utvrdivši se na Rudniku i Ostrvici ( turski naziv Sivrdže Hisar) Turci su počeli su izgradnju puteva kako bi se povezali sa ostalim svojim garnizonima po Srbiji. Glavni put je išao od Beograda preko Kačera , Rudnika, Karanovca( Kraljeva) do Raške..
         Tokom viševekovne vladavine Turaka, stanovništvo ovih krajeva deli sudbinu pobunjenog slovenskog življa i, u više navrata, krajem 17. i tokom 18. veka, iseljava se preko Save u Vojvodinu i Slavoniju, prihvatajući podaništvo austro-ugarskog dvora i ulogu branioca južnih granica carstva od prodora osmanlija.
         U periodima mira, izbegli narod se ponovo vraća na ove prostore, ili pristiže i novi iz južnih i istočnih krajeva, sklanjajući se od turske osvete. Poslednja dva veka, prošlost ovih krajeva je ispunjena burnim i značajnim zbivanjima: ustancima, ratovima za oslobođenje južnih krajeva i iscrpljujućim borbama, u dva svetska rata, za očuvanje samobitnosti i slobode.
       „Rudnički portal“ je najlepše opisao Ostrvicu ( ranije Ostrovicu): 
       „Ostrvica je redak fenomen reljefa, kako po neobičnom obliku i impresivnom masivu, tako i po nastanku. Ma sa koje strane da se prilazi rudničkom pobrđu vidi se silueta njene oštre kupe koja dominira terenom. Nadmorska visina joj je 758 metara i nalazi se severozapadno od planine Rudnik, od nje udaljena 6 kilometara. U geološkom pogledu Ostrvica je sastavljena od vulkanskih, eruptivnih stena iz grupe andezita. Stena je vrlo čvrsta i postojana i masovno se koristi u građevinarstvu, naročito u putogradnji i za zidanje zgrada.

 

       Današnja Ostrvica pripada centralnim delovima ugašenog vulkana jednog od mnogih koji su u geološkoj istoriji bili aktivni u rudničkoj vulkanskoj oblasti. Određena je apsolutna starost ovih stena na oko 18-20 miliona godina. Ako se zna da su najstarije stene zemljine kore stvarane pre oko 4 milijarde godina, onda je jasno da je Ostrvica od geološki najmlađih masiva vulkanskih stena, pa otuda i velika seizmičnost Rudnika. Dva zaobljena vrha čije se kote razlikuju za oko 4 metra čine malu i veliku Ostrvicu. Na njima se još vide ostaci utvrđenog grada. Ne zna se kad je grad sagrađen mada se prvi put pominje u V. veku posle Hrista ali se predpostavlja da utvrđenje potiče iz antičkog perioda.
          U podnožju Ostrvice je bio srednjovekovni grad – podgrađe u kome su bili predstavnici „ostrvičke vlasti“, zanatlije i trgovci, među kojima i dubrovčani, koji su naplaćivali carinu za robu koja se izvozila za Primorje ili odatle dobavljala za potrebe Rudnika. U Ostrvici su često, kao i na Rudniku u svom dvoru, boravili despot Đurađ Branković, Jerina i njihova deca naročito zimi jer im je tu bolje odgovarala klima nego u Smederevu. Odmah posle smrti despota Đurđa, 1456. godine na Rudniku, umrla je i despotica Jerina, 1457. godine. Legenda kaže da ju je otrovao sin Lazar što je bio motiv za pesmu Vojislava Ilića „Pećina na Rudniku“ i muzičku dramu Momčila Nastasijevića „Despot Đurađ Branković.“       
         Turci u maju 1458. godine zauzimaju Kačer i osnivaju svoju vlast i upravu po sandžacima, tako da Kačer pripada smederevskom.
        Oni su Ostrvicu u više navrata osvajali i rušili. Prvi put ju je porušio Murat II 1438. godine, drugi put Mehmed II – Osvajač 1454. godine a treći put, neutvrđene godine XVI veka, porušio ju je smederevski Sandžak- beg zbog pobune njenog stanovništva. U prevedenim turskim tefterima iz XV i XVI veka Ostrvica se pominje i kao sedište nahije i kadiluka, sa nazivom Sivirdže Hisar. Poznati turski putopisac Evlija Čelebija posetio je 1664.  godine Ostrvicu i konstatovao da su utvrđeni grad i podgrađe porušeni i opusteli.
Njena grandiozna neobična vulkanska kupa sa gradom na vrhu, bogatom istorijom, živopisnim krajolikom i raznovrsnom endemskom planinskom florom, od koje se naročito ističu žuta perunika i reliktna vrsta šiba zelenika, zahvalan je objekat za sve ljubitelje prirode – turiste i planinare. Nezaboravan je pogled sa vrha Ostrvice odakle se vidi skoro pola Srbije.  
        Kačer se spominje u  tuskim napisima 1476. godine kao sastavni deo Rudničke nahije. Početkom XV veka spominje se kačerska knežina sa knezom Dimirtijom, koji boravi u Kozelju i upravlja sa 13  kačerskih sela. Podaci kažu da je 1525. godine  imalo 93 domova.
           Početkom XVIII veka Austrijanci su ponovo ratovali protiv Otomanske imperije i u vremenu od 1718. do 1738. godine zauzeli su ove krajeve, zaveli novu administrativnu upravu, izvršili popis stanovništva i naselja o čemu ima pisanih tragova. Reč je o tzv. Rudničkom distriktu i jednoj karti iz toga vremena koju je crtao O. F. Ebšelvic. U toj karti ispisana su sela: Lalinci, Moravci, Ivanovci, Liplje( Lipa), Šutci, Kozelj, Ugrinovci, Zagrađe, Kriva Reka, Kalanjevci ( Kalinovac) , Trudelj, Varnice( bilo je pusto), Rudnik, Jarmenovci i Dragolj(Rdagulj). Verovatno da su tada zatečeni meštani,  kasnije od istraživača nazvani “starinci” ostali na ovim prostorima i sačekali doseljenike koji su u ove krajeve došli pred i za vreme Prvog srpskog ustanka.
            Požarevačkim mirom 1718. godine Kačer dobija vlasnike  Austro-Ugare  koji su mnogo cenili drvo, te je počelo masovno krčenje šuma i pravljenje obradivog zemljišta tako da je poljoprivredna proizvodnja jačala da bi se u tim povoljnim uslovima kačerski kraj naseljavao. Beogradskim mirom 1739. godine  Turci proteravši Austro-Ugarsku ponovo dobijaju na upravu sve krajeve do Save i Dunava te i Kačer. Međutim činili su veliki zulum da bi se osvetili Srbima jer se dosta Kačeraca borilo na strani Austrije .
         Ponovno uspostavljanje turske vlasti dovelo je do novog talasa represije i seoba. Posle Kočine krajine (1788-1791.) i Svištovskog mira u rudničko-takovski kraj naseljava se znatan broj došljaka. To je doprinelo obnavljanju ratarske proizvodnje i napretku stočarstva, prvenstveno u gajenju svinja, ovaca i koza koje su bile glavni izvozni proizvod u Austriju. Mnogi trgovci iz naroda obogatili su se i postali "gazde". Oni su sve više uzimali učešća u političkom životu. Najpoznatiji među njima bili su Milan Obrenović iz Brusnice, Nikola Milićević iz Lunjevice, Stojan Pavlović iz Beršića i Jovan Lazić iz Svračkovaca.
            U  Kačeru se ređaju knezovi: Živan Stojanović iz Živkovaca , Marko i Periša Rakić iz Rudnika , Jovan Kozeljac iz Kozelja, Milovan Lomić iz Dragolja. Svi su bili učesnici borbi sa Turcima i imali su veliki ugled u Kačeru.
         Posle Svištovskog mira, sultan Selim III je 1791. godine janičarima zabranio pristup Beogradskom pašaluku. Oni su se opirali ovim merama i imali su zajednički cilj sa svim grupama koje su se suprostavljale sultanu. Da bi mogli da se odupru janičarima, osmanske vlasti su morale da se oslanjaju na Srbe i davanje im povlastica bilo je posebno izraženo za vreme beogradskog Hadži Mustafa paše, zbog čega je on nazvan „srpska majka“.
         U to vreme je glavni problem bio Osman Pozvanoglu, koji se odmetnuo od Porte i samostalno upravljeo Vidinskim pašalukom. On se time nije zadovoljio, već je pokušao da vrati janičare u Beogradski pašaluk. Zbog toga je sultan Srbima dozvolio da se naoružavaju. U to vreme Turska je ratovala na više frontova i morala je povući deo vojske za taj rat te je ukazom dozvolila janičarima da se vrate u Beograd. Po povratku među njima istalki su se Aganlija, Kučuk  Alija, Mula Jusuf i Aga Fočić. Jedan od njih, Kučuk Alija bio je Rudničanin koji je pre odmetanja prikupljao harač u Rudničkoj nahiji. Oni su 15. decembra 1801. ubili dotadašnjeg vezira Hadži Mustafa pašu i podelili pašaluk između sebe te zavele svoj teror, uvodeći srpskoj raji naporan rad i dodatne poreze. Brojni slučajevi nasilja  kao i seča knezova početkom 1804. godine doveli su do bune protiv dahija, koja se pretvorila u Prvi srpski ustanak.
       U Rudnik za zapovednika dolazi Sali-aga, rođeni brat dahije Kučuk-Alije. Bezdušan, bahat i krvoločan nije poštovao čak ni turskog sultana i njegove naredbe. Zaveo je do tada nezabeležen teror i zbog takvog ponašanja dobio je naziv "rudnički bik". Zbog takvog njegovog ponašanja Karađorđe i Stanoje Glavaš više puta su nameravali da ga ubiju, prvi put u Stragarima a zatim kod manastira Voljevača. U avgustu 1803. godine Karađorđe šalje poruku najagilnijim prvacima sa šireg područja Rudnika: Drinčiću, Mutapu, Milošu, Kursuli, Lomi  da se okupe kako bi udarili na Turke. Na Sretenje 15. februarau Orašcu Karađorđe diže ustanak protiv dahija i zauzimanje Rudnika bio je prvi prioritet. Loma je sa osamdeset Kačeraca kod Sibnice potukao turski odred kojim je komandovao Kučuk Alija a Karađorđe sa vojskom dolazi 12. marta pod rudničku tvrđavu. A 18. marta  osvaja Rudnik i Milan Obrenović postaje vojvoda Rudničke nahije, prvi komandant koga je Karađorđe postavio.
         Karađorđe šalje poruku Porti gde se žali na dahije i traži da Porta reaguje. Turski sultan, videvši kako se zlo sprema  šalje bosanskog vezira Bećir pašu, da pokuša da smiri situaciju. On proteruje dahije koji beže na malo ostrvo na Dunavu Ada Kale, kod Kladova a Bećir paša , svestan da je buna počela zbog dahija, naredi tamošnjim Turcima da dahije uhvate i predaju Srbima. Srbi predvođeni Milenkom Stojkovićem iskrcali su se 25. jula na ostrvo i posle borbe pohvatali dahije, otsekli glave( Aganlijina je izgubljena u Dunavu), napunili vunom i odneli veziru u Beograd a on ih poslao u Portu.
         Posle seče knezova Karađorđe poziva u Orašac na zbor sve viđene Srbe i 15. februara 1804. godine diže ustanak. Prvo vatreno krštenje sa Turcima Karađorđe ima na Drlupi , ispod Kosmaja 21. februara, zatim na Čokešini na padinama Cera 28. aprila. Šabac je zautet 3. maja a zatom pada Požarevac i Smederevo.
         Borbe se nastavljaju i 1805. kada 11. jula je oslobođen Karanovac. Borba na Ivankovcu 18. agusta blizu Ćuprije. Kruševac je oslobođen 26. januara 1806. a 13. avgusta ustanici blistavom pobedom na Mišaru pobeđuju Turke.        
           Godine 1806. obnovljena je rudarska proizvodnja. Karađorđe   dovodi 35 rudara Sasa iz Nemačke koji proizvode  gvožđe, olovo i nešto srebra. Za potrebe Austrije i Turske kuje se srebrni i bakarni novac koji je trebalo da Srbi nabave oružje za   produžetak borbe ali ta transakcija nije ostvarena. U Stragarima je 1807. godine sagrađena prva barutana koja je snabdevala vojsku barutom.
          Kačerska vojska na čelu sa vojvodom Milanom, a kasnije Milošem Obrenovićem, uz Arsenija Lomu, učestvovala je u svim većim bitkama Prvog srpskog ustanka. Oslobodili su Jagodinu,  učestvovali 1806. na Mišaru i Deligradu. U osvajanju Beograda nisu učestvovali ali su učeštvovali u osvajanju Užica 1807. kada je Miloš Obrenović postavljen za vojvodu. Dalje 1809. su se borili sa Karađorđem   u ofanzivi na Stari Vlah 1809 i Sjenici. Tada se veliki broj Srba doselio u Kačer ( Jakovljevići u Živkovce, Aksentijević u Bosutu, Milivojević u Dragolj)          
          Kačerski kraj u Prvom i Drugom srpskom ustanku činio je jezgro otpora turskoj vlasti.  Takovo, gde je na Cveti 20. aprila 1815.podignut Drugi srpski ustanak, postaje simbol nacionalne borbe za oslobođenje.
       Upravu nad Rudnikom Karađorđe je poverio je svom zetu Nikoli Karamarkoviću. Prva, najvažnija skupština održana je na Veliku Gospojinu 1812. na Kalipolju kod Vraćevšnice i Crnuće na kojoj je prihvaćen Bukureštanski mir.

        U septembru 1813. Loma sa Kačercima napušta Deligrad i vraća se u Kačer da brane svoje ognjište od Turaka.
         Posle sloma Ptvog ustanka Miloš Obrenović koji nije hteo da beži iz Srbije počeo je svoju pametnu politiku pregovora sa Turcima koji su se vratili i počeli osvetu i pljačku nad narodom koji se većinom sklanjao u zbegove. Divljanje Turaka trajalo je do oktobra 1813. kada je Huršid –paša objavio amnestiju i pozvao Srbe da se vrate kućama. Rudnički kraj dobio je Ali aga Serčesma kome se Miloš , po pozivu paše predao. Beogradski vezir Sulejman –paša Skopljak spremio se da nasilno povrati  mir i red. Zavladao teror i nastao pravi pokolj. Svi bolji, čestitiji i viđeniji ljudi u narodu bili su, u toku od godinu i po dana, za vreme obnovljene turske vladavine u beogradskom pašaluku, sečeni, ubijani, klani i naticani na kolje. Paša postavlja Miloša za oberkneza Rudničke, Kragujevačke i Čačanske nahije te po njegovom pozivu  predali su se i Lazar Mutap, Loma i Milić Drinčić.
          Reakciju na teror započinje Hadži Prodan sa bunom 1814. godine koju Miloš ne podržava već zajedno sa Turcima učestvuje u gušenju bune. Loma, Mutap, Toma Vučić Perišić, Sima Paštrmac i Milić Drinčić ne učestvuju u pobuni ali stvaraju jezgro otpora za budući ustanak.
        Turci počinju osvetu zbog Hadži Prodanove bune uvodeći drastične namete i kuluk Vrhunac turskog zla bilo je ubistvo Stanoja Glavaša u februaru 1815. Posle sastanaka u Rudovcima i Vreocima srpske starešine rešavaju da se ustanak podigne i dogovaraju da se zauzme Rudnik za koji je bio zadužen Loma.Tako je Loma na Cvetni Četvrtak 20. aprila u Jasenici rasterao Turke koji su skupljali harač. Ustanak  nije bio upravljen protiv sultana i turske vlasti, nego samo protiv upravnika beogradskog pašaluka, Sulejman-paše, čija   nedela   narod nije mogao trpeti. Ustanici su, priznajući uvek tursku vlast i sultanov legitimitet, to stalno isticali.
         Oslobađajući Rudnik Arsenije Loma gine ne dočekavši dizanje ustanka.   Milošu koji je pobegao iz tursog zarobljeništva na zboru u Takovu na Cveti 23. aprila 1815. diže Drugi srpski ustanak, koji  postaje simbol nacionalne borbe za oslobođenje. Od Kačeraca na zboru u Takovu učestvuje umesto Lome njegov sinovac Milovan Lomić. Posle Rudnika Srbi napadaju Čačak i utvrđuju se na Ljubiću. U borbi ginu Tanasko Rajić i Lazar Mutap. Čačak je oslobođen 10. juna.    
      Drugi srpski ustanak završen je poslednjom borbom  Srba kod Dublja 25. jula 1815. u kojoj je poginuo Milić Drinčić. Ustanici se nisu mogli nositi sa jakim Turcima koji su krenuli iz Bosne vođeni Huršid- pašom i iz Niša sa Marašli Ali- pašom. Miloš je shvatio da jedino pregovorima može izvući neku korist za Srbe i oterati zloglasnog Sulejman pašu iz Beograda. Rusija je   protestovala u Carigradu protiv terora u Srbiji, što se  protivi bukureškom ugovoru. Stoga je Porta naredila  Marašliji i Кuršidu paši, da ne udaraju na Srbe, nego da počnu pregovore sa Milošem.
       Tako je Miloš sa Marašli pašom, Beličkim sporazumom zaključio mir 9. novembra 1815. godine. 
        Kačerski kraj , kao i cela Srbija, platio je visoku cenu slobode. Na mnoge bezimene junake iz Kačera koji su izginuli potsećaju njihove pale starešine Arsenije Loma, Lazar Mutap, Milić Drinčić i Tanasko Rajić.
        Krajem 1815. godine starešina Rudničke nahije sa sedištem u Brusnici postaje Jovan Obrenović.

       Za vreme turske uprave Rudnička nahija bila je podeljena na tri kneževine: Kačer, Brusnicu i Moravu da bi 1816. godine iz Morave izdvojena sela u posebnu  kneževinu, Crnu Goru (Karadag). Kačerskom kneževinom upravljao je do juna 1815. godine koga je zamenio Jovan Lazić iz Svračkovaca. Upravljali su sa 12 sela a po završetku ustanka pridodata su sela: Mutanj, Davidovica, Cerova, Šilopaj,Reljinci, Kriva Reka, Zagrađe, Reljinci, Boljkovci, Zagrađe, Lalinci, Boljkovci, Popratica, Štavica, Ugrinovci, Kozelj, Trudelj, Moravci, Liplje, Poljanice, Ivanovci, Šutci, Smrdljikovac, Berisava, Kalanjevci, Živkovci, Bosuta i Dragolj.
       Vlast Srba činili su knežinski knezovi i kmetovi sela koji su skupljali narodni porez – harač. Zbog visokog harača koji im je Miloš nametnuo i za sebe, narod je bio ogorčrn i u decembru 1824. otkrivena je Rudnička zavera vođena Tomom Vučićem Perišićem, zatim 1825. i Đakova buna koje nisu imale uspeha. Rudnička nahija je većinom bila na strani Obrenovića te su se zbog toga često vodile žučne rasprave i u skupštini. Pored opterećenja naroda turskim dadžbinama i kulukom na seči šuma i izgradnji puteva, morao je kulučiti za kneza Miloša i Jovana. Koristeći vlast za uvećanje svog bogatstva podređivao je sve ličnom interesu. Zato su izbijale bune socijalnog i političkog karaktera.
        Političke borbe su se rasplamsale naročito posle“ Turskog ustava“ ustava iz 1838. godine kad je vlast Miloša smanjena. Miloš abdicira 1839. godine i predaje vlast već bolesnom sinu Milanu koji je ubrzo preminuo a vladalo je namesništvo do izbora Mihaila  na skupšini 1840, na kojoj su učestvovali i Ratko Jovanović iz Trudelja i Andrija Jovanović iz Poljanica. 
      Među ustavobraniteljima najglasniji su bili Toma Vučić Perišić, Militin i Ilija Garašanin, Avram Petronijević. U to vreme pojavljuje se i nacionalni program Načertanije.  Rudničani su podržali Vučićevu bunu 1842. godine i otvoreno su stali na stranu Obrenovića, što im se kasnije osvetilo smenjivanjem svih čelnika.. Mihailo pod pritiskim napušta Srbiju abdicira i na vlast dolazi Aleksandar Karađorđević.

Milutin Garašanin   Pored pomenutih knezova i uglednih građana Rudničke nahije dvojica po kojima se Kačer najviše prepoznaje izdvajaju se  vojvoda Arsenije Loma iz Dragolja i Milutin Garašanin iz Garaša. Milutin je rođen 1762. i je bio savremenik Karađorđa i Miloša Obrenovića Oženjen je   sestrom Lominom a učestvovao je u tadašnjem političkom životu. Miloš ga je eliminisao kao protivnika (učestvovao je u pobuni koju je vodio Toma Vučić Perišić). Njegov sin Ilija je takođe bio veliki političar koji je napisao čuveno srpsko delo „Načertanije“ 
     Pod pritiskom opozicije knez Aleksandar Кarađorđević je sazvao Svetoandrejsku skupštinu 1858. Na skupštini su od Rudničana učestvovali: Mladen Žujović, Boža Božović, prota Petar Protić, zemljoradnik iz Živkovaca Jovan Pleskonja i dr. i podržali  da se Obrenovići vrate na vlast a knezu Aleksandru Кarađorđeviću oduzme mandat kneza, i preda  ga knezu Milošu Obrenoviću.
        Za vreme njegovog vladanja Despotovica je dobila naziv Gornji Milanovac u spomen vojvodi Milanu Obrenoviću. Ustanovljeno je prvo odlikovanje Takovki krst i Orden Miloša Velikog.
        Posle Miloševe smrti 1860. godine vraća se po drugi put Mihailo čija je vladavina značajna po nizu reformi u državi. Zakonom u 1861. godini ustanovljena je narodna vojska. Rudnik je imao tri bataljona. Kačerski bataljon bio je sastavljen od rudničke, kalanjevačke sa zbornim mestom u iznad škole u Šutcima( Kalanjevci, Šutci, Smrdljikovac, Živkovci, Bosuta, Dragolj, Trudelj, Liplje i Poljanice) i moravičke čete.
        Ubistvom kneza Mihaila 1868. godine za naslednika na skupštini u Topčideru proglašen je maloletni Milan Obrenović, (sin Miliševog brata) uz Namesništvo. Skupštini su   iz Kačera prisustvovali poslanici: sveštenik Matija Damjanović,   Mijailo Milićević, Trivun Đunisijević i Jefta Mirić.
         Po podacima uzetim iz knjige ‘’Kneževina Srbija’’ Milana Đ. Milićevića, Kačerskoj kneževini 1876. godine pripala su sva sela i varoš Gornji Milanovac u okolini Rudnika  : Rudnik, Mutanj, Cerova, Davidovica, Šilopaj, Reljinci, Zagarađe, Kriva Rijeka, Nakučani, Ugrivnovci, Lalinci, Banjani, Štavica, Ručići, Boljkovci, Ljig, Dići, Moravci,   Ivanovci, Šutci, Poljanice, Kalanjevci, Živkovci, Onjeg, Drenjina, Kozelj, Trudelj, Bosuta, Dragolj, Jarmenovci, Voljkovci,    Manojlovci, Guriševci,  ,Boždarevac, Dobroševac Brančići, Liplje, Smrdljikovac( sada Brajkovac).
      Sve do 1838. godine važila je stara administrativna podela i način uprave kada su novim zakonom formirani srezovi i okruzi mesto turskih knežina i nahija.  Umesto buljubaše uvedeni su sreski načelnici,a oborknezovi su okružni načelnici. Iz kačerskog sreza se tada izdvaja Blaznava, Stragari i Bušinci i pripajaju Kragujevcu,a ceo Kačer sa Brusnicom postaje Rudnički okrug sa sedistem u Brusnici a kasnije Gornjem Milanovcu kada je tamo i počelo formiranje naselja. 
      Savremeno naselje Rudnik, osnovana je na nekoliko godina posle Drugog ustanka, na širokoj planinskoj kosi koja se relativno blago spušta u dolinu, obuhvaćenu potocima: Zlataricom, Dulovcem i Kršom. Na raskrsnici starog druma i puta, koji vodi od Ostrvice u Gradove, podignuta je prva zgrada u ovom naselju, mehana sa pekarnicom. Ona se pominje kao Rakićeva mehana 1822.god. i 856.godine. postojala je više od četiri decenije. Njen vlasnik Luka Rakić sa Blata, poznat iz doba Sali-age, kao gajtaš
      Od 1830.godine formirana je Kačerska kapetanija. Prvi načelnik kačerkog sreza bio je Marko Rakić sa sedištem sela u njegovoj kući u naselju Blate pored Rudnika. On je i ranije rukovao pečatom kačerske kneževine ali nije bilo službenika i kancelarije. Ljudi su dolazili njegovoj kući da se žale ili nešto mole, a on je slao naređenja po kneževini. Kasnije, oko 1841. godine napravljena je prva sreska zgrada u dvorištu današnje osnovne škole u Rudniku i tu smešteno zvanično sresko načelstvo.

Rudnik      U toku 1831. godine kulučilo je u Kačerskoj kapetaniji oko 1600 poslenika i izgrađena je zgrada  sreskog konaka. Istočno od nje ozidana je štala, sa tri tri sobe za poslugu. Dugo su u ovoj zgradi (Konaku) konačili – stanovali stari kapetani. Docnije su u njoj smešteni pošta, telegraf i poreska uprava. Postojala je više od sto godina. Ispred Konaka, pod granatim lipama na ravnom dvorištu, obraslo niskom travom, u praznične dane skupljao se narod da igra u kolu ili da baca „kamena s ramena“ na seoskom putu pored dvorišta. Konačka česma u Dulovcu je spomenik Arseniju Lomi, podignuta 1899.godine. (Misli se na česmu Bakarušu, iza škole, kod „Zelene zgrade“, u Malom raju, koja i danas postoji i koristi se).
         Šafarik pominje, 1865.godine, kapetaniju i mehanu na Rudniku. Novu mehanu, preko puta Konaka, podigao je neki Nikola Cincarin. Ovu je zgradu kupila je Rudnička opština i udesla je za sreske kancelarije. Bila je u upotrebi sve do spaljivanja 1941.godine 
       Mirno razdoblje od završetka Drugog ustanka prekinuto je u junu 1876. godine ulaskom nespremne Srbije u Prvi srpsko – turski rat. Dve rudničke brigade bile su u sastavu Ibarske vojske pod komandom Franje Zaha u oblasti Sjenice i Novog Pazara. Rudničkim brigadama prve i druge klase komandovali su Marko Katanić i Milutin Garašanin. Bitke kod Kalipolja i Kladnice sa Turcima bile su kobne za Kačerce zbog loše vođene bitke od Franje Zaha.  Druga borba rudničke brigade kod Kušića pod komandom majora Mihaila Ilića bila je uspešna. Brigadu je kasnije preuzeo mladi kapeta Radomir Putnik i koji je bio uspešan u borbama kod Adrovca, Đunisu i Deligradu 1876. godine.
        Drugi srpski-turski rat Srbija je dočekala 1877. godine spremnija pod komandom generala Save Grujića. Rudnička brigada učestvovala je u oslobođenju Niša i Pirota 1878. godine.  Kačerska brigada učestvovala je u borbama oko Grbovca i Kopašničkom visu. Sanstefanskim mirom 1878. završen je rat u kojem Srbija nije bila zadovoljna jer je izgubila dosta teritorija..
        Berlinskim kongresom u julu Srbija je je postala međunarodno priznata država i ispravljena je napravda iz Prvog rata zahvaljujući zalaganju Bizmarka.
        Usledilo je mirno razdoblje, uvedena je demokratija u političkom sistemu na vlasti su se smenjivali liberali i radikali. Rudnički okrug je Zakonom 1890. godine pripojen   Čačku sve do 1902. godine kad je ponovo uspostavljen Rudnički okrug sa starim granicama sa Kačerskim, Ljubićkim i Takovskim srezom i sa varoši Gornjim Milanovcem.
         Posle ubistva kralja Aleksandra i kraljice Drage Obrenović 1903. godine za kralja je došao Petar I Karađorđević. Vlast su držali radikali koje su iz Rudnika podržavali Uroš Lomović, Svetislav Borovnjak, Mijailo Obrenović, Sreten Radosavljević trgovac iz Kalanjevaca i dr.
       Balkanski ratovi 1912/13 vođeni protiv Turaka nisu zaobišli Kačer. Borci Kačera u Šumadijskoj diviziji pripadali su Trećoj armiji pod komandom Đorđa Mihailovića, kroz borbe  kod Podujeva, Prištine, Gnjilana, Skoplja, Kumanova, izašla je u Lješu 18. novembra 1912 na Jadransko more. Srpska Druga armija,  sa dve divizije, pod komandom Stepom Stepanovića ratovala je zajedno sa Bugarima i zauzela Jedrene. U jedrenima je Šukri paša predao ključeve grada pukovniku Milovanu Gavriloviću iz Belanovice. Londonskim mirom rat je završen 13. maja 1913. godine.
         U Drugom balkanskom ratu Šumadijska divizija vodila je rat protiv Bugara na Bregalnici, Zletovu, Zaječaru i Čemerniku.  Rat  je završen u avgustu 1913. godine. Srbija je dobila proširenje teritorije do Bitolja.
       Jedanaest meseci kasnije počinje Prvi svetski rat.  Jedna od bitaka vodila se na Rudniku od 16. novembra do 15. decembra 1914, i bila je brana Austiji da prođe dublje u Srbiju. Nakon toga počela je odlučujuća Kolubarska bitka. U vojsku Srbije uključena je i Đačka četa kao i 1300 kaplara obučavanih u Skoplju. Posle prodora Austrijanaca preko Drine, Srpska vojska se povukla na desnu obalu reka Ljig i Kolubare. Rudnička borba počela je 16. novembra 1914. sa posednute linije Gukoš- Suvobor. Na potezu od Kolubare do Rudnika za dve nedelje borbe poginulo je 600 mladića a do kraja rata od 1371 đaka poginulo je 839. general Živojin Mišić postavio je odbranu ispred Gornjeg Milanovca i odatle krenuo u ofanzivu 3. decembra. Poćorekova armija je vraćena preko Drine, čime je završena Kolubarska bitka 15. decembra 1914. godine. Od 4.338 mobilisanih vojnika Rudničkog kraja 2.254 izgubilo je život u ratu. Simbol te borbe  je u spomeniku izginulim ratnicima  Rudnika u ratovima 1912-1918. godine u čijem se podnožju nalaze kosti Arsenija Lome, vojvode Prvog ustanka.
          Sve do oktobra 1915. godine vladalo je zatišje a onda su počele nove borbe. Sokolska brigada Prve armije borila se na Rudniku i Suvoboru braneći prilaz Gornjem Milanovcu. Ipak Milanovac su Nemci zauzeli 30. oktobra. U danima okupacije na čelu takovskog sreza bio je Rudolf Fabijan a kačerski srez vodio je Slovenac Ivan Valenčić. Okupator je nastojao da obezbedi funkcionisanje normalnog života. Počeo je rad škola  u Rudniku i Ljigu sa učiteljima iz Austrougarske monarhije a kojima  su pomagali i srpski učitelji. Okupator je za svoje potrebe skidao bakarne ploče sa crkava kao i zvona.       
         Posle golgote srpske vojske  na Solunskom frontu i borbama za oslobođenje  Kačerski kraj oslobodila je Drinska divizija Prve armije 28. oktobra 1918. godine. 
         Vreme od 1918 – 1941. godine proteklo je u dinastičkim previranjima i političkim sukobima.             Od političkih partija izvesne uticaje su imale stranke: Demokratska, Radikalna, Komunisti su jedno vreme bili zabranjeni a nisu ni imali veći uticaj, Jugoslovenska nacionalna  (JNS) i Jugoslovenska radikalna zajednica( JRZ).
         Posle državnog udara 1941. godine, Kačer prolazi kroz burne događaje sve do 1945. Nemci su  u aprilu zauzeli  Kačer a kapitulacija vojske značila je odvođenje u zarobljeništvo i predaju oružja sve vojne oružane sile u Srbiji. Jedina vojska bila je pod komandom Draže Mihajlovića –Jugoslovenska vojska u otadžbini koja je bila jedini pokret otpora u narednim godinama rata. Draža je 11. maja okupio na Ravnoj Gori oficire koji se nisu predali i osnovao komandu Komandu četničkih odreda Jugoslavije. Ime četnik uzeto je kao simbol duge tradicionlne srpske gerile. Spontano su formirani odredi pod komandom aktivnih oficira. U kačeru su bili Dragiša Ninković, Momir Kuzmanović, Milijan Jovanović, Milovan Nedeljković. 
        Počeli su se formirati i partizanski odredi koji su u prvo vreme zajedno sa četničkim vodili borbe protiv okupatora. Tako su zajedno oslobodili Gornji Milanovac 29. septembra 1941.a komandant partizana bio je Branko Rakić a četnika Zvonko Vučković. Građanski rat počeo je krajem  oktobra i početkom novembra. Narod Kačera je naviše stradao u međusobnim borbama partizana i četnika a manje je bilo okršaja sa domaćim slugama okupatora Ljotoćevim dobrovoljcima i Nedićevom žandarmima.
         Narod ovog kraja učestvovao je u svih sedam ratova vođenih na balkanskim prostorima od 1876. do 1945 . godine.

       Položaj oblasti

          Kačerska oblast je deo Šumadije i zahvata severnu i zapadnu podgorinu planine Rudnik, istočna granica je kragujevačka Jesenica, severno je niska Šumadija a na zapadu dolazi do povlenskih venaca i zahvata prostor od 375 kvadratnih kilometara. Ime je dobila po reci Kačer koja protiče kroz centralni deo kraja.
           Prostire se u srednjem delu Šumadije: počinje sa juga Rudnikom i pruža se na sever do Liplja u dužini 40 kilometara. Na istoku dopire do Jarmenovaca i Bosute a na severoistoku završava Živkovcima i brdom Vagan ( 490 m)  a na zapadu je do planine Rajca i Prostruge.
           Srpsko stanovništvo koje je živelo na obroncima Rudnika najvećim delom naselilo se u drugoj polovini 18. veka. Oni su obrazovali grupu pod nazivom „Rudničani „ što je bilo ime za sve naseljene sirom planine. Naziv se odnosi pre svega na, velikim delom, stanovnike Kačerskog sreza a manjim Takovskog, Jaseničkog i Gružanskog sreza. Naziv „ Rudnički okrug“ sa administrativnim centrom u Brusnici a zatim Gornjem Milanovcu, izbrisan je posle 1922. godine. 
         Narodu Kačerskog sreza pripale su velike zasluge za Srbiju zbog učešća u Prvom svetskom ratu. Jeremija Pavlović je zabeležio da Kačerci čine državu, da su je stvorili i da je verno čuvaju . Simbolika Rudnika je utoliko značajnija da je pukovnik Draža Mihailović početkom maja 1941. godine planirao da se stacionira na ovoj planini a ne na Ravnoj Gori po kojoj je četnički pokret u Drugom svetskom ratu dobio ime.
          U 19. veku Rudnički kraj obuhvatao je 55 naselja u jednoj celini. Kačerska knežina imala je središte najpre u selu Blaznavi, a zatim u naselju Rudnik sve do 1941. godine kada su ga Nemci razrušili i spalili. A onda je centar je prešao u Belanovicu.
          Teritorija Kraljevine Jugoslavije 1929. godine podeljena je na banovine Rudnički kraj sa Šumadijom priključen je Dunavskoj banovini sa centrom u Novom Sadu i ta podela ostala je do Drugog svetskog rata kada su formirani okruzi i Kačerski srez je pripao Valjevskom .
         Razvoj Kačera možemo posmatrati kroz razvoj urbanih delova  Rudnika i Belanovice. Belanovica je postala varošica 1904. godine sa oko 200 stanovnika, dok se Ljig odvojio od Gukoša 1919. a status varošice dobio 1922.godine. Međutim Belanovica nije uspela da se ekonomski razvije kako je bila određena sa centralnom vlašću. Prva kafana sagrađena je 1840, stočni vašer ustanovljen je 1893. godine Prolazak železničke pruge uskog koloseka kroz Ljig i Gornji Milanovac omogućio je brži razvoj ovih mesta. Železnička pruga, kao i većia mesta Aranđelovac i Lazarevac, bili su udaljena od Belanovice 20 kilometara. Nije bilo ni dobrih saobraćajnica sve do 1906. godine kad je spojena sa dolinom Kolubare. Zaslugom uglednih građana Kačera i radikalskog poslanika Rake Mirića, Belanovica je dobila status varošice 1904. godine. Počeo  je ubrzani razvoj otvaranjem zanatskih radnji, pošte i telegrafa 1906, Urbanistički plan usvojen je 1911, prvi radio aparat donet je 1921, sportsko društvo „Kačer“ osnovano je 1923, vodovod izgrađen 1926, kraljica Marija gradi dom za bolešljivu decu 1939, zemljoradnička zadruga osnovana je 1935, godine.
        Brdoviti teren ispresecan rekama i lošim prilaznim putevima do Rudnika i Kačerskih naselja nije omogućavao dalji brz razvoj. Pristojnih saobraćanica nije bilo te zbog takvih uslova razvoj je stagnirao. dok je srez bio na Rudniku meštani Belanovice i Kačera su Rudnik nazvali „ nazor varošica“ jer su tamo, zbog udaljenosti, išli samo po pozivu vlasti.
         Međutim Rudnik i kačerski kraj, zbog svojih prirodnih lepota, privlačili je mnoge  turiste i rekonvalescente naročito obolele od plućnih i kardiovaskularnih bolesti. I Rudnik i Belanovica imali su osnovana turistička društva koja su privlačili turiste. Seoska domaćinstva su počela da zidaju kuće od cigli, uvode vodu u domaćinstva i higijenu dižu na viši nivo. Razvoj stočarstva, voćarstva i poljoprivrede preko lokalnih poljoprivrednih udruženja davali su solidne rezultate.
         Ljig je počeo da se razvija kada je 1922. godine dobio status varošice i kada se odvojio od Gukoša. Železnička pruga 1917. pomogla je da se mesto brže razvija. Ljig je 1931. godine imao 460 stanovnika.
          Veća mesta sa kojima se Kačer graniči su sa severa Lazarevac, severoistoka Aranđelovac, istoka Kragujevac, juga Gornji Milanovac i  zapada   Valjevo. Poznato je da je bitan karavanski put od Beograda ka Dubrovniku išao trasom, danas uskom i skromno presvučenom asfaltom, koja vijuga od Lazarevca preko Belanovice i Rudnika ka Gornjem Milanovcu i dalje. Ovo je nesumnjivo   deonica koja prolazi kroz jedan od najlepših delova Šumadije.  
          Kačer se deli na: Visoki,  sa selima oko Rudnika, Gornji,  gde je Belanovica   sa okolnim selima   pod planinom Rudnik koja pripadaju   opštinama Gornji Milanovac i Topola i Donji    sa selima na desnoj obali reke Kačer, i samim tim teritorijalno pripadaju opštinama Ljig i Aranđelovac. Geografsko središte, privredni i kulturni centar kačerskog kraja je   Belanovice sa okolinom . Kačerskoj knežini, kasnije kačerskom srezu, a u Srednjem veku kačerskoj ili kozeljskoj župi, pripada  35 naselja. Posle Drugog svetskog rata oblast je prvi put teritorijalno razbijena na četiri opštine, odnosno podeljena u tri okruga: kolubarski, moravički i šumadijski okrug.
         Početkom XX veka, Milan T. Rakić, učenik Jovana Cvijića, u svojoj knjizi „Kačer – antropografska proučavanja naselja srpskih zemalja’’ je podelio predeo na Gornji i Donji Kačer. Gornjem Kačeru pripadaju sela oko i pod planinom Rudnik, tj. sela koja pripadaju   opštinama Gornji Milanovac i Topola.   Donji Kačer predstavljaju sela na desnoj obali reke Kačer i teritorijalno pripadaju opštinama Ljig i Aranđelovac.


         
              U turskom protokolu spahijskog prihoda 1833-1835. godine za kačersku kapetaniju navode 35 sela i broj muških glava: Dragolj 33, Kalanjevci 40, Stragari 65, Bušinci 16, Blaznava 67, Bosuta 67, Živkovci 64, Poljanice 40, Šutci 58, Smrdljikovac(Brajkovac) 80, Liplje 33, Moravci 40, Ivanovci 36, Brančići 64,Gukoši 60, Dići 28, Papratina 18, Lalinci 27, Štavica 44, Boljkovci 57, Trudelj 54, Kozelj 49, Davidovica 14, Ugrinovci 42, Ručići 32, Kriva Reka 24, Šilopaj 28, Cerova 19, Mutanj 26, Reljinci 27, Nakučani 24, Rudnik 58, Guriševci 28, jarmenovci 26 i Zagrađe 28
          Profesor Vladimir Karić u svom radu ’’Srpska zemlja’’ 1887.godine opisuje Rudnik i okolinu kao srce Šumadije. „Ako se opiše krug prečnika 40 kilometara sa centom u Rudniku u njemu će se naći Orašac i Takovo, Topola, Crnuće, manastiri Vraćevšnica, Blagoveštenje, Voljevača, Rajićevi Stragari, Dobrača, Trnava,  Brusnica, i Lomin Dragolj. Isto tako ako se traži geografski centar Kačera naćiće se u okolini Belanovice.“
         Reč Kačer po turskim lingvistima mogla bi značiti veliko zbegovište, a pominje se da je reč o vrsti orla, koji je živeo pored rečnih tokova i hranio se iz reke. U vreme Nemanjića u XIII veku, ova oblast se zvala Kačer i bila je u sastavu države kralja Milutina i Stefana Dečanskog.  Pre njih, ova oblast je pripadala Ugarima što se naslućuje po nazivima Madžarsko groblje u mnogim mestima kao i mestu Ugrinovci. Po drugim pretpostavkama reč  Kačer  potiče od reči  k a č e (kačica), iz rečnika SANU, jer se u ovom kraju dosta peče rakija od šljiva koje se prethodno čuvaju u kacama.Treća pretpostavka vezana je za tursku vladavinu i potiče od reči  k a č m a k  što znači pobeći. Ipak sa pouzdanošću ne zna čija je reč Kačer i šta znači.   Reč vrlo stara i   da je postojala na rudničkim prostorima i šire.
       Dr Dragoljub Petrović, lingvista i čest gost Belanovice, smatra da je reč Kačer vrlo stara „ Ime Kačer se sreće kao lično ime na velikom delu karpatskog regiona. Sa tim imenom u drugim zonama našeg jezika su u nekakvoj srodnosti ime Koco i Kocur , takođe lična imena. Ime spada u duboku starinu. Mi zapravo ne znamo šta to ime znači, ali sama činjenica da to ime sada kod nas ostaje kao naziv geografske regije, a u drugim oblastima koje pominjemo kao lično ime – svedoči   o tome da se tu moraju tražiti neke duboke stare istorijske veze između ove oblasti i širokog prostora Karpata, Ukrajine, Slovačke, Moravske, Rumunije i dr“.
        Istraživač Vojislav Veselinović piše o nekim toponimima: 
       "Od Rudnika preko Bukulje, Venčaca, Vagana, Kosmaja, Avale, pa sve  do Dunava rudarilo se više od dve hiljade godina.Tu je bilo onoga što ostali svet nije imao u izobilju. Vadilo se srebro, olovo, kalaj, bakar i gvožđe. Ovo je bila “obećana zemlja“ i nema istorijskog perioda da se svetski moćnici nisu o nju otimali. Preci su nam ostavili poruke da bismo došli do saznanja o njima, o vremenu u kome su živeli, a tako i o sebi pa da saznamo ko smo i odakle smo. Ostavili su mnoge toponime koji ukazuju na postojanje jednog naroda kome rudarenje nije bila nepoznanica, koji su znali to da rade i bili svesni bogatstva sa kojim raspolažu. 
        Srednjevekovni rudarski izrazi, mnogi i neslovenskog porekla, kao što su Štovna, Pauninje rupe, Vagan, Gvarak, Pulignja, Fur, Žamkošt i mnogi drugi govore o jednom vrlo raširenom zanimanju naroda toga vremena. Sada već i zaboravljenog i napuštenog 
        Brdo Vagan na kome se takođe nalaze rudarski potkopi, a koga sa severne strane obilazi reka Peštan, ima čudno i tajanstveno ime! To ime, taj naziv ipak ukazuje na rudarski izraz. Od srednjeg veka pa sve do početka dvadesetog veka mera Vagan je bila prvo u masovnoj upotrebi u Austriji, Ugarskoj, Sloveniji, Nemačkoj kao uopšte u srednjoj Evropi. To je bila prostorna mera za rastresite materijale, načinjena od drveta nešto kao naša merica, samo mnogo veća. Bila je zapremine oko šezdesetak litara i kao što je to bilo uobičajeno u tom vremenu, nigde ista i u jednoj dogovorenoj meri. Izgleda da je svaki narod imao neki svoj  Vagan. Verovatno se ukazala potreba, a pretpostavka je da se to dogodilo za vreme i u trajanju austrijske okupacije dela Turske (današnje Srbije) 1718. godine kada je bilo potrebno dogovoriti jedinstvene mere usaglašene sa potrebama jedinstvenog tržišta. Pretpostavka je da je u Pešti dogovorena mera za Vagan koja je iznosila 62 litra. Tako je nastao Peštanski Vagan! Peštan i Vagan su i sada jedno uz drugo, jedna rečica i jedno brdo iznad sela Darosave, a da malo ko zna da već odavno imaju evropske nazive. Od sela do sela, od planine do brda i proplanka, nalazimo poruke predaka i svedočanstva ko smo, odakle smo, šta smo radili u prošlosti, gde smo bili i gde ćemo biti.
           U selu Živkovci deo sela naziva se Štovna a odatle, samo malo dalje, poći starim putem prema planini Rudnik nalazi se mesto koje zovu Katra. Na severnoj strani sela  nalazi se zaselak Onjeg i istoimena rečica. U livadama, do same reke Onjeg nalazi se temelj stare crkve i svi znaju da je to crkveno zemljište. Sadašnji vlasnici ne obrađuju to zemljište poštujući svetinju.Ta zemlja taj ceo potes nosi iz davnina naziv Kramovi. Nizvodno od tog mesta gde je ovo crkvište nalaze se temelji još tri objekta za koja se ne zna da li su bili nekakve bogomolje, vodenice ili nešto drugo.
         Mesto Katra u Živkovcima malo dalje od i sada vidljivih rudarskih okana a na zgodnom mestu pored izvora ukazuje i svojim imenom potvrđuje još uvek žive narodne priče da su tu dolazili karavani kiridžija od Užica i sa Zlatibora, donoseći luč i katran za potrebe rudara. Luč je bio nezamenljivo osvetljenje u jamama, a katranom su se i podmazivale drvene naprave, čekrci, rat (mašina napravljena od vertikalnog vretena sa četiri grede u donjem delu za koje su bili upregnuti konji, a koja je služila za izvlačenje rude iz dubokih jama). Katranom su se lečili uboji i rane i na ljudima i na životinjama. "
          Prvi poznati nazivi kačerskih sela nalaze se kod Austrijanaca u XVIII veku u vreme tursko – austrijskih ratova. U vojnim kartama Austrije iz 1717. godine  nalazimo sela  Štavicu, Kozelj, Trudelj, Ugrinovce, Varnice, Kalanjevce.  U ovom brdsko planinskom kraju bilo je i dosta Vlaha – stočara i rudara romanizovanih starosedelaca Balkana , koji su se vremenom sjedinili sa srpskim stanovništvom. Tako je poznat knez kačerski iz 1476. godine  Maloge koji je  vladao i Rudnikom. Posle u ovom kraju zapamćenog čelnika i vlastelina Vlkdraga iz Dića krajem XIII veka u vreme kralja Milutina, vremenska praznina traje 150 godina kada se ne zna ko je vladao Kačerom. Iz turskih zapisa od 1476 do 1572.  godine sedište sreza bilo je u Kozelju, koji je bio u sredini kačerske oblasti.
           U knjizi Jeremije Pavlovića ’’Kačer i kačerci’’ 1928. godine navodi se da oblast Kačer čine naselja : Rudnik, Guričevci, Jarmenovci, Manojlovci, Vojkovci, Bosuta, Dragolj, Trudelj, Kozelj, Živkovci, Kalanjevci, Belanovica, Šutci, Poljanice, Ivanovci, Moravci, Liplje, Brančić, Zagrađe, Reljinci, Mutanj, Cehova, Šilopaj, Kriva Reka, Ugrinovci, Boljkovci, Lalinci, Štavica, Donji Banjani, Dići, Gukoš i Ljig. On opisuje kačersku kneževinu a kasnije i srez. 
           Istraživač Miloje T. Rakić učenik Jovana Cvijića, prvi je definisao naselja u oblasti Kačera proučavajući ih poslednjih godina XIX i početkom XX veka u svom radu’’Kačer’’- antropografska  proučavanja naselja srpskih zemalja’’ objavljenom 1905. godine. On je definisao naselja u oblasti Kačera. U srednjem veku kačerskoj ili kozeljskoj župi pripadalo je 36 naselja. Posle Drugog svetskog rata ova oblast je teritorijalno razbijena na četiri okruga i opštine:  Šumadijski – opštine Aranđelovac i Topola sa selima: Bosuta, Vukosavci, Garaši i Jelovik;   Moravički- Gornji  Milanovac sa selima : Boljkovci, Brezovica, Varnice, Davidovica, Dragolj, Zagrađe, Kriva Reka, Mutanj, Nakučani, Reljinci, Ručić, Rudnik, Ugrinovci, Trudelj, Cerova, Šilopaj ;  Kolubarski – Ljig  sa selima Brančić, Donji Banjani, Dići, Gukoš, Živkovci, Ivanovci, Kalanjevci ,Kozelj, Lalinci, Ljig, Moravci, Liplje, Poljanice, Štavica, Šutci i varošica Belanovica. Selo Brajkovac  jednim delom , severno od reke Onjeg,  pripada Kačeru a ostatk sela pripada Beogradskoj opštini Lazarevac.
         General Jovan Mišković u knjizi  „Opis rudničkog okruga“ izdatoj 1875. godine opisuje detaljno i Kačerski srez:
         " Kačerski srez je skoro ponajkrševitiji, jer ima samo malo ravnice u dolini Ljiga i to oko ½ kvadratnog sahata; ostalo su sve samo brda znatne visine.
           Kačerski srez deli se  na 7 opština, koje u sebi obuhvataju 34 sela( kad je pisana knjiga 1875. godine); Opština Rudnička sa selima: Rudnik, Jarmenovci, Guriševci, Vojkovci,Manojlovci; Opština Zagrađska sa selima: Zagrađe i Reljinci; Opština Kalanjevačka sa selima: Kalanjevci, Živkovci, Poljanica, Šutci, Bosuta, Dragolj, Trudelj, Kozelj; Opština Šilopajska sa selima: Šilopaj, Nakučani, Davidovica, Cerova, Mutanj, Kriva Reka.Opština Boljkovačka: Boljkovci, Ručići, Štavica, Lalinci, Banjani, Ugrinovci; Opština Smrdljikovačka sa Smrdljikovcem; i Moravička sa Miravcima, Ivanovcima, Lipljem, Brančićem, Gukošima, Dićima. 
            Najveće selo u Kačerskom srezui je Smrdljikovac 139 poreskih glava a najmanje Banjani i Manojlovci po 23. Najveća opština je Kalanjevačka sa 693 glave.
            Detaljno opisuje sliv reke Kačer i kaže:  Zaplava reke Kačer ne pripada baš cela okrugu rudničkom i mali deo nedostaje. Deli se na dva glavna dela: izvorni predeo gde se iskupljaju : Ostrovačka reka( Raslova) sa Dragoljicom (Dragoljušom), Velika i Mala Bosuta i Bukulja, i odatle tek po njihovom sastavu dobija naziv „Kačer“, koji ime i do utoka svog zadržava. Inače u izvornom predelu svaka pritočica zasebno ime zadržava, i tek po ukupnom sastavu sviju njihova se odelita imena pretaplju u opšte ime Kačer. Drugi je Donji deo zaplave Kačera, koji se prostire od tačke  sastava sviju glavnih pritočica Kačera, odakle on i počinje to imeda nosi do utoka. Značajno je da u ovom donjem delu prima samo jednu znatnu reku Kozeljicu( s leva). Odakle je naziv te reke postao ne može se doznati, manj ako se uzme kao osnov „kaca“- „kačara“ , i otud „ Kačer“.Po ovoj reci seo srez se zove Kačerski za to, što je ova voda najveća u tome srezu.
          Tok i njene prečice : Kačer ne nosi to ime od izvora nego ga dobije tek pošto se Raslova , Bosuta i Bukulja sastanu. Vrh Ostrovačke reke  počinje od brda Drenjaka i Mramorite kose i tamo se zove Mala reka. Na severoistočnoj strani pod Ostrovicom , baš pored puta koji iz Rudnika u Kalanjevce vodi, nalazi se česma Jasenica, od koje se voda sliva u Malu reku s leve strane. Česma Jasenica je jaka i dobra voda i nikad usanuti neće . Ostrovačka reka protiče pored Topovišta i Krnje Jele i tu počinju je zvati Raslova. Spram Teovca i Krnje Jele prima s desna potok Rnjkovac, a niže spram Vranovca prima s leve Dragoljicu ( ili Dragoljušu). Po dnu Vranovca  Ostrovačka reka sastaje se sa Bosutom i na 200-300 koraka sastaju se sa Bukuljom. Dolina Ostrovačke reke vrlo je uska i duboka: tip prave planinske reke. Na Raslovi ima i 6 vodenica.
         Bosuta ime dve prečice: desna zove se Velika Bosuta a leva Mala Bosuta. Velika Bosuta ima 2 glavna izvorna kraka: desni dolazi od planine Venčaca, a levi ispod Klokotiča, i sastaju se na kragujevačkom ataru. Velika Bosuta na Lisinama prima s desna potoke Vrlaju i Bobovik a na skoro za tim sastaje se po Lisinama i sa malom Bosutom. Pošto se se obe Bosute sastanu  sa leva primaju potok Vrtolominu, i na skoro za tim sastaju se sa Raslovom ( Ostrovačkom rekom), a malo čas i sa Bukuljom. 
         Bukulja ima svoj početak ispod planine Bukulje, od koje i naziv dobija. Prima pritočice   Šutice, Orlovice, Vagana, Kobilovače i Štovne. Sa desno prima potok Bukovita a kod Bajramovog Polja prima potok Stankovaču. Pod brdom Dudincem i Čađavcem sastaje se sa Raslovom i Bosutom. Ova je tačka vrlo važna, jer se nekoliko znatnih dolina i voda na jednom mestu sastaju, pa po tome i putevi, koncentrišu se na ovom mestu i odatle zračno odlaze na sve strane: severu, brdom na Vagan i dalje u Aranđelovaci Beograd; na zapad, niz Kačer, u Kalanjevce i dalje na Ljig; na jug, Korušcem, na Rudnik i   Milanovac; na istok, preko Trešnjevice u Šatornju, Stragari i Kragujevac.
          Pošto se sastanu dakle sve ove vode dobiju opšti naziv „ Kačer“, koji uzimlje skoro zapadni pravac i prima  u se sledeće potoke  i rečice: Kaonik, ,s desna ide iz Dudinca; Straževica, s leva iz Kikova; na vrhu Straževice je izvor Sopot; Preturica, potok, dolazi ispod Glavice  iz polja Širokovca; Duboki Potok s leva; Onješki potok,  Živkovačka reka, njen glavni izvor je ispod Štovne, i zove se Katra. Živkovačka reka sastoji se iz više potoka Medevac,koji dolazi iz Debelog brda i Beča. Ispod Glogovice kod crkve kalanjevačke ulazi s desna u Kačer Belanovica, Kalanjevačka rečica, koja ispod brda Stražare svo početak ima. U Belanovicu s leva ide potok Sobljak. Osem toga, pored Belanovice su, na njenoj levoj strani i izvori Jezero i Zmajevac, čije se vode u Belanovicu slivaju.
          Kod sastava Belanovice i Kačera osem crkve nalazi se još i škola i sudarica kalanjevačke opštine.
           Od utoka Belanovice Kačer uzimlje pravo zapadni pravac, koji skoro do utoka zadržava. Na skoro ispod utoka Belanovice idu u Kačer s desna Berisava, koja od Šutaca dolazi. Malo niže Berisave u Kačer ide Crešnjev potok. Dalje utiču u Kačer : potok Crkvine s desna, Krneći potok s leva, Vranjevača s desna; još niže staču se potok Crkvine s leva, Krnjevac s leva, Čelar s desna, Vrbovac s desna, Duboka jaruga s leva,  a ispod ove reka Kozeljica. Ona izvire ispod Ostrovice i izvorni deo se zove Varnice (zaselak Trudeljski)….
             Kozeljica je jedna od najznatnijih pritoka Kačera i po dužini možda dolazi prva u rangu. Dužina Kozeljice od utorka do pod Ostrovicu  3 ½ sahata, dakle na 14000 metara. Na Kozeljici ima 10 vodeničica. Ispod utoka Kozeljice utiču u Kačer potok Raškovac i Kiselica, Boždarevac, Klenje i Grozničavica. Zatim posle 5 minuta hoda kačer se sliva u Ljig, gde gubi svoje ime…
            Od riba u Kačeru ima : klenova, krkuša, govedarića, crvenperaka i raka. Na Kačeru samom ima 10 vodenica, koje sa onima na Kozeljici i Raslovi iznosi oko 26 vodeničica u zaplavi Kačera imade. Dužina Kačera od sastava s Ljigom do pod Ostrovicu Reslova) iznosi oko 6 sahata = 24000 metara.
            U Zaplavu Kačera, koliko rudničkom okrugu pripada, dolaze ova sela: neki od delova Vojkovaca i Zagrađe, Bosuta, Trudelj, Dragolj, veći deo Živkovaca i Kalanjevaca, Šutci, Kozelj, Pljanice, Ivanovci i Brančići…
           Turski putopisac Evlija Čelebija 1664. godine  pominje neka periferna kačerska naselja pišući o gustim šumama u ovom delu Šumadije i hajducima, kojih je bilo svuda. Po imenima naselja Štavica, Ugrinovci, Bosuta  može se pretpostaviti da su tu bili naseljeni romanizovani Iliri .Veći period naseljavanja obuhvata vreme od XVIII veka do Prvog srpskog ustanka kada je doseljavano stanovništvo iz Užičkog kraja , Starog Vlaha , Hercegovine i Crne Gore. Posle Prvog ustanka doseljeno je mnogo porodica iz Sjenice, Novog Pazara i Nove Varoši koje je doveo vojvoda Arsenije Loma. Doseljavanje je nastavljeno i posle srpsko –turskih ratova 1875. godine kao i u današnje vreme   1991. godine posle egzodusa Srba u Kosovu i Metohiji  i Bosni .  
          General Jovan Mišković daje opise položaja sela, gde izdvajam sela belanovačkog kraja: 
           Kalanjevci: Ovo selo leži u dolini Kačera i Onjega. Graniči se od severa Kruševicom(Beogradski okrug); od istoka Živkovcima;od juga Živkovcima,Trudeljom i Kozeljom; a od zapada Šutcima…. 
           U ovom ataru nalaze se još i sledeći nazivi: Murgovac, Belanovica i Sobljak ( potoci); Sobljak, Jezero i Zmajevac, izvori; Srednjak, Stražara , Beč a ( Stražara je dobila naziv od „straža“ koje su nekad protiv Turaka postavljene; a  koji su se na drugom brdu “Beču“ preko potoka nalazili, a na nji „ bečili“ od kada mu i ime Beč ostalo ), Boboška i Kačersko brdo (brda i vrhovi) . U Kalanjevcima ima 293 muških i 279 ženskih obitaoca; a poreskih glava 104. Zadruga imade 82, od kojih najveća je 16 lica. U ovom selu nalazi se i crkva sa tornjem (pod Glogovicom) , škola, najbolja u celom okrugu, mehana po planu III klase i jedan dućan. Tu je i primilitelni sud  opštine Kalanjevačke.
            Živkovci: Leže u Kačeru i Onjegu, a graniče se; od severa Progorevcom; od istoka Garašima (kragujevački okrug); od juga  Dragoljom i Trudeljom; a od zapada Kalanjevcima.
             U ovom ataru nalaze se još i sledeći nazivi; Katra (izvor); Živkovačka reka; Drenjina, Ćumurnica i Rajevica( strane i brda). U Živkovcima ima 289 muških i 265 ženskih obitaoca; a poreskih glava 97. Zadruga ima 79, a od njih najveća je sa 18 duša.
             Poljanice:Leži u dolini Kačera. Graniči se; od severa Moravcima i Lipljem; od istoka Šutcima i Kozelom; od juga Kozeljom; a od zapada Ivanovcima i Moravcima. U ovom ataru nazivi su još: Dbeljk, Trline,Lisine i Krnjevac( kos i strane). U Poljanicama ima 180 muških i 156 ženskih obitaoca; a zadruga 55 od kojih najveća je od 12 lica. Poreskih glava ima 66.
             Šutci: Leže ispod Kalanjevaca u dolini Kačera. Graniče se: od severa Smrdljikovcem (Brajkovac); od istoka Kalanjevcima; od juga Kozeljom; od zapada Lipljemi Poljanicama. U selu su i atari Krnjin, Dobrilovac i Crkvine (potoci); vis Cer. U Šutcima ima 223 muških i 231 ženskih obitavca. Poreskih glava ima 83; a zadruga 71 od kojih je najveća sa 16 duša.
            Dragolj: Leži u dolini Kačera ispod Bosute. Graniči se sa severa Živkovcima i Garašima; od istoka Jelovikom i Bosutom; mod juga Trudeljom; a od zapada Trudeljom i Živkovcima. U ataru se nalaze još: Straževica, Kaonik i Preturica (potoci); Sopotizvor na vrhu Straževice( lekovit od groznice); Prskovča i Širokovac (strane i kose). U Dragolju ima 206 muških i 209 ženskih obitaoca. Poreskih glava ima 74, a zadruga 58, od kojih najveća je od 15 lica.Iz ovog sela čuven je naš vojvoda Arsenije Loma" .
            Mišković detaljno opisuje i putne pravce kraja. Jedan od njih je iz Kalanjevaca u Smrdljikovac (Brajkovac)
          " Put od kalanjevačke kafane, za Smrdljikovac vodi preko Kačerskog brda, iznad mehane, prelazi Berisavu, pa onda uz kosu na Cer, Lazinu mehančinu (u vrh Berisave). Tu se desno odvaja kolovoz, što brdom preko Srednjaka i Debelog brda, izlazi na onaj put koji sa Rudnika, preko Kalanjevaca, za na Vagan ide. Sa ovog mesta dalje Smrdljikovački put udara brdom na Grobove , pa na Krstatu lipu. To se opet u levo odvaja kolovoz, što brdom, preko Čikera, u Moravce vodi. Sa Krstate lipe spušta se put niz kosu između Kuliva  i Srnina potoka, na Nišane, pa ostavljajući levo Duboki potok, dosta strmo spušta se u Onjeg, koji pregazi, i posle kratkog vremena prispe u Smrdljikovačkoj mehani, na utok Krivaje u Babinu reku, gde se putovi sastaju; desni što od Vagana i iz Aranđelovca brdom silazi; levi, što iz Moravaca dolazi, i srednji koji niz Onjeg, Ljigu za Valjevo vodi
          Iz Kalanjevaca do Smdljikovca ima puna 2 sahata. Mehane se nalaze takođe samo na polaznoj i dolaznoj tački: u Kalanjevcima i Smrdljikovcu ".
           Interesantno je proučavanje koje je obavio profesor Miodrag Jaćimović pod nazivom „Lična imena u prvoj polovini XIX veka u Kačerskoj kneževini“  (objavljano u listu „Selo“ 1993. godine) gde on piše:
           " U sačuvanim starim crkvenim knjigama krštenih ( od 1836 do 1849) venčanih (1837 – 1850) i umrlih (1837-1856) više sveštenika iz porodice Popović iz kačerskog sela Šutaca, upisali su muških i ženskih ličnih imena 2800, sva su ova lica iz sela Dragolja, Trudelja, Živkovaca, Kalanjevaca, Šutaca, Bosute i Berisave
            Od ukupnog broja 2800, muških ličnih imena ima 1447, dok je ženskih 1353. Od svih muških imena srpskog je porekla 52 ili 38 %, dok je stranog porekla 895 ili 62 posto. Kod ženski imena srpskog je 694 ili 51 % a stranog 659 ili 49 posto.
           Od ličnih ženskih imena tursko- persijskog porekla javljaju se samo Neranča(ili Nerandža) i Đulka dok se kod muških javlja Mijat (od Midhat)
           Takođe od muških mađarskog je porekla Uroš( ur –na mađarskom znači gospodin)
            Najčešća muška imena koja se pojavljuju u kačerskim selima u prvoj polovini 20. veka su sa početnim slovom M : Miloš, Milan, Molosav, Milinko, Milenko, Milovan, Miloje, Milić, Mileta, Milivoje, Milutin, Mirko, Milija, Mladen, Milisav, Milijan, Mićo, Mirčeta i Miladin.
            Od ženskih imena načešća počinju sa slovo S : Stana, Spasenija, Smiljana, Stanija, Stanojka, Stanka, Smiljka, Stanika, Stoja, Stanica, Stojka, Stamena, Staka, Stamenija, Stojana, Spomenka.
           Od stranih muški imana koje najčešće počinju na M su: Marko(latinsko ime jednog od četvorice jevanđelista), Marjan ( latinsko, od herbejskog Marija), Matija (herbejsko , znači dar boga Jehove), Mojsilo ( hebrejski Mojsej), Mihailo ( grčkog i hebrejsko znači sličan bogu), Mitar (od grčkog Dimitrije, znači rod zemljin), Maksim (grčki i latinski, znači najveći)
             Ženska strana imena sa početnim S :Savka (od muškog armejskog i hebrejskog Sava, znači starac, led), Sava ( od hebrejskog Jelisaveta, znači zakletva), Sara ( hebrejsko, kneginja), Sovijana (od Sofija, grčki mudrost), Sinđa i Sinđelija ( grčki, sekretar kod vladike), Selena (grčka boginja meseca)
            Među našim ženskim imenima u Kačeru, nalazimo imena svetaca iz crkvenog kalendara : Ana (hebrejso, milost, zahvlnost), Marija ( hebrejsko biblisko ime), Eva ( hebrejsko –život), Katarina (grčko- čista nada), Todora ( grčko-dar od boga), Evdokija ( grčko- dobra volja), Jelana i Jela ( grčko-sunčeva svetlost), Krunija i Kruna ( znači kruna), Emilija ( porodično rimsko ime), Natalija ( ime davano na dan Hristovog rođenja)
             Muška strana imena iz crkvenih kalendara: Marko (latinsko), Lazar ( hebrejsko- pomaže bog), Jovan ( hebrejsko-bog se smilovao), Nikola ( grčko-narod pobeđuje), Stevan i Stefan (grčko-venac), Mihailo ( hebrejsko i grčko-sličan bogu), Dimitrije (grčko-rod zemlji), Pavle ( grčko-mali), Ilija ( hebrejsko- Jehova je moj bog), Sava (armejsko i hebrejsko- starac, led), Đorđe ( grčko- zemljoradnik), Toma ( grčko-blizanac), Luka (grčko- jedan od jevanđelista), Vasilije ( grčko-carski), Petar (grčko- stena, kamen), Jeremija ( hebrejsko-bog pomaže), Gavrilo ( hebrejsko- bog je mija pomoć), Pantelija ( grčko- samilostivo), Jaćim ( hebrejsko-bog pomaže), Trivun (grčko- voli veselje), Jelesije (hebrejsko-bog je spasitelj), Simeon ( biblijsko- slušati), Kuzman ( grčko- svet, ukras), Andrija ( grčko-muževan, hrabar), Kostadin ( grčki-postojan), Evstahije ( grčko-dobar vojnik), Ignjat (grčko i latinsko- vatra, vatren)
          Začuđuje što je što je broj stranih imana bio veliki. Evo svih imana, muških i ženskih koji se javljaju u Kačeru u prvoj polovini XIX veka:
          Muška naša : Blgoje, Bogdan, Božo, Bogoje, Bogosav, Borisav, Boško, Budomir, Velimir, Veličko, Veljko, Vidoje, Vladoslav, Vukašin, Vukosav,Vuksan, Vučić, Vučko, Živan, Živko, Živojin, Jaran, Ljubisav, Ljubomir, Milan,Miladin, Milenko, Mileta, Milija, Milanko, Mirčeta, Mića, Mirko, Mladen, Milutin, Novica, Novak, Nedeljko, Nenad, Obrad, Obren, Radivoje, Ratko, Rajko, Radovan, Radomir, Radenko, Radosav, Radoje, Ranko, Radojko, Rune, Radovan, Radojica, Spasoje, Sredoje, Sreten, Stanimir, Stanko, Cvetko i Cvijo.
          Muška strana: Adam, Aksentije, Aleksa, Aleksandar, Alempije, Andrej, Andrija, Aron, Antonije, Arsenije, Atanasije, Vasilije, Vićentije, Georgije, Gligorije, Gavrilo, David, Damnjan, Danilo, Dmitar, Dimitrije, Đoko, Đorđe, Đorđije, Đukan, Đurađ, Evstratije, Zarija, Ilija, Ivan, Ivko, Ignjat, Isailo, Jakov, Janko, Jaćim, Janićije, Jevrem, Jevtimije, Jovo, Jović, Jovica, Josip, Jovan, Joksim, Komnen, Kosta, Kostadin, Kremen, Krsta, Krstan, Kuzman, Lato, Lazar, Luka, Marjan, Marko, Maksim, Matej, Matija, Marinko, Mato, Mijail, Mihailo, Mitar, Mita, Mijat, Mojsilo, Nikola, Pavle, Panto, Pantelija, Pantelejmon, Paun, Periša, Petar, Petronije, Rista, Sava, Savko, Samoilo, Sergije, Sima, Simeon, Sidon, Spiridon, Spirko, Stevan, Stepan, Stefan, Tanasije, Teodosije, Timotije, Todor, Todosije, Toma, Trivun, Toman, Uroš, Filip.
            Ženska naša : Vida, Vita, Velika, Bojana, Borina, Gvozdenija, Gospava, Danica, Danojla, Dostana, Živana, Živka, Zagorka, Koviljka, Kovinka, Mileva, Milenija, Miljana, Milica, Milka, Milanka, Mirjana, Mirka, Mira, Mirosava, Milosava, Ljubica, Novka, Nevena, Obrenija, Radojka, Rodica, Ružica, Perunika, Smiljana, Smiljka, Spasenija, Stajka, Staka, Stanica, Stanka, Stanika, Stanija, Stanojka, Stana, Stanojla, Stanisava, Stamena, Stojka, Stoja, Stojna.
              Ženska strana: Ana, Aleksija, Angelina, Anica, Anoka, Arađija, Anđelija, Božana, Bosiljka, Vasilija, Vemija, Dafina, Damjanka, Damnjanka, Dmitra, Đulka, Đurđija, Eva, Evgenija, Evdokija, Emilija, Ivana, Ivka, Ikonija, Ilinka, Inđija, Jana, Jevdokija, Jevđenija, Jela, Jelinka, Jelka, Jelica, Jevimija, Jerina, Jelena, Jelisaveta, Jovana, Jovanka, Jevrosima, Jelisaveta, Joana, Krunija, Kata, Kruna, Magda, Makrena, Marija, Marta, Marica, Mitra, Neranđa, Nasta, Nata, Nikolija, Nina, Pavlina, Pauna, Peladija, Petrija, Petra, Rosa, Ranđija, Rosanda,, Sava, Savka, Sara, Selena, Sinđa, Sinđelija, Simona, Sovijana, Todora, Tomanija, Tomka.
         Šale koje narod izmišlja kao podsmeh na račun pojedinih sela zovu se „dirke“ . Jakov Jovančić iz Šutaca znao je pre sto godina za „dirke“ za skoro sva kačerska sela u rudničkom kraju, a one glase:
       ... Jarmenovci, jaram bez volova; Guriševci, pogrešno prase; Rudničani, „nazor varošani, varoš nose a suprugu prose“; Trudeljci, gude kao slepci; Dragoljci, ponajbolji lovci; Bosućani, jedini zloslućani, sedam kuća jednu kozu muzu, od surutke vodenice melju, od sirenja kule saziđuju; a Živkovci, žive munje, lipovo ugljevlje; Kalanjevci, kao blato do kolena; a Šučani, šukaste i koze; Polanice, crne ponjavice; Ivanovci, pečeni jaganjci; a Gukoši, pečeni kokoši; a i Dići, pečeni pilići; a Moravci, vezeni opanci; a Lipljani, lika i oputa; Smrdljikovac(Brajkovac), smrdljivo sirenje ...

          Domaćinstvo

       Karakteristiku jednog tradicionalnog starog kačerskog domaćinstva, teško je ukratko opisati. Ipak sam izabrao dati opis kuće, plota i drvena kolica:
       Kačerski kraj je bogati ornamentikom i teško je kratko o tome pisati. Razmišljajući šta može da pretstavlja karakteristiku domaćinstva kačeraca odabrao sam da pomenem kuću, plot i drvena kolica: 
        Tradicionalna kačerska kuća imala je centralno mesto i slobodan prostor organizovan oko ognjišta gde se kuva, jede, greje, druži, priča i peva. Tu je bila neka vrsta svetog mesta, jer sve što je bilo u vezi sa životnim ciklusom jedne porodice obavljalo se upravo u toj prostoriji. Osim podele hrane ukućanima, bilo je izuzetno važno njihovo okupljanje na jednom mestu, gde su su se razmenjivale emocije i duhovni doživljaji povezani sa vatrom na ognjištu. Na tom mestu, posebno u hladnim zimskim mesecima, značajna su bila porodična okupljanja, gde su se uz pucketanje vatre do dugo u noć prepričavale priče predaka. Poštovali su se narodni običaji i tradicija porodice.       

Na ozidanom krovu od kamena,uz mali pristranak,pravljene su kuće od cepanih hrastovih brvana sa dva odeljenja cela pokrivena daskom na visoki krov, zvani šindra. Na ulaznom odeljenju su dvoja suprotna vrata : prednja veća, zadnja manja okrenuta u dvorište iza kuće. U prvom odeljenju je ognjište sa verigama, stublina za brašno od lakog šupljeg drveta, i naćve za mešenje hleba, takođe od drveta, potamnele od čađi kao politirane. Oko vatre nekoliko tronožnih stoličica.
Štala
       O brvnima stajala su okačena, likom vezana dva snopića drvenih kašika: ’’mrsne i posne’’ . Posne kašike upotrebljavaju se kada se posti, a ostalih dana mrsne.  Drugo odeljenje je spavaća soba, nad podrumom, sa podom nasutim zemljom, sa dva sasvim mala prozorčeta, zatvorena hartijom zvanom perdzerlija, ili suvim kozijim želucem-trbuškom. U kraju sobe uzdignuta je slama gde cela porodica spava pokrivena guberom. Pored zida od ognjišta iz kuće zemljana peć,koja se iz onoga prvoga odeljenja loži. Blizu kuće je koš za kukuruz, ispleten od pruća i pokriven motkama i slamom. U dvorištu je košara sa stokom, ako se ona već ne drži upodrumu. 
           Taraba i plot
se često ne razlikuju – i jedno i drugo je ograda od prošća, dasaka, letava ili upletenog pruća, s tim da je taraba uglavnom sastavljena od letava, a plot od prošća između kojeg je upleteno pruće. Prošće, proštac je uzani kolac, letva koja je sa jedne strane zašiljena i pobodena u zemlju, i to je osnova tarabe (plota). Dobar je bagremov proštac, ali od hrasta boljeg nema. Kad se proštac pobije u zemlju, onda se zakucavaju letve ili se upliće pruće, najbolje vrbovo, koje je najžilavije. Dobro upleten plot traje i sto godina, a za pletenje 350 metara plota potrebno je nedelju dana. Slika našeg sela neodvojiva je od plota i tarabe. Plotovi i tarabe danas su sve češće zamenjeni žičanim, kovanim ili betonskim ogradama.  
         Stari običaj je i da se prilikom postavljanja kamena temeljca i izgradnje kuće zasadi drvo koje simboliše čuvara ognjišta i tradicije porodice. Kuća je ogledalo domaćina, njegovih ćudi i slika njegovog porekla, ugleda i ponosa, ali i njegovog dubokog poštovanja prirode. U svojoj osnovi srpska kuća je imala sveti kamen i sveto drvo, čvrsta kuća počiva na elementu zemlje i drveta. Kuća je uvek bila okrenuta prema putu, sa krovom na četiri vode. Mesto na kome će iznići kuća mora biti religijski čisto, odnosno tu ne sme biti nikakvih grobova, ni ljudskih ni životinjskih. Loši dani za useljenje bili su utorak i petak. A vatra se u novu kuću donosila iz starog doma jer je na taj način čuvan kontinuitet sa precima zaštitnicima. Kao što je izgrađen dom bio primitivan tako im je i ishrana bila jednostavna. Novcem su samo plaćali porez i nabavljali so. Za osvetlenje su imali luč, za odelo sukno, za rublje konoplju i lan, za obuću presnu kožu od koje su pravili opanke zvane vrce, umesto šećera med.
           Opis Drvenih kolica iz pera Željka Krstića u „Reviji Kolubara“ oslikava jedno davno prošlo vreme u životu seljaka: 
         Stari gvozdeni točak ,okačen u kačari, pdseti me na drvena kolica. Drveni sanduk, produžen zaobljenim rukohvatima i užlebljenim rupama u kojima se okretao gvozdeni točak, davno se raspao. Vreme je učinilo svoje. Ostao je zarđali točak, koji svedoči da su drvena kolica nekada postojala. Služila su za svaki teži posao gde je trebalo nešto preterazi. A teralo se sve: i sirova šljiva u najlonskim džakovima kloja se sipa u kace, i pesak, cigla, biber crep, kamen, iscepana drva, voda u balonima, zemlja kukuruz, pšenica, jarma, kruške, jabuke, ljuta rakija u burićima...
       Od kolica je bilo velike vajde. Vredela su „suvog zlata“. U njih je sve stajalo, što bi inače moralo da se nosi u rukama ili na leđima. Uz škripu i ciktočka, ako se ne podmaže mašću, ona su seljaku davala volju za život. Pomagali su mu kad ustreba. Služila su da sačuvaju snagu, da pomognu seljaku. I on se radovao što ih ima, što može sa nekim da podeli sav teret koji ga je pritiskao, do zemlje po kojoj je hodao.
        Možemo samo zamisliti sreću mladog seljaka kad je nabavio nova drvena kolica. Tu je verovatno palo cenkanje i ucenjivanje bogatog kovača, koji je u seljakovim očima video iskrenu želju da ima kolica, po bilo koju cenu. Ona su mu bila potrebna kao hleb i vazduh. On ih je već video u svom dvorištu. I nije bilo te sile da nova kolica ne postanu njegova.
        Ponosan na svoja nova kolica u početku je vodio računa isto kao o sebi. Plašilo ga je da se ne razbiju i da ne pokisnu. Ostavljao ih je dupke u čardaku da ih niko ne zakači i ne ošteti. Seljak i njegova kolica postali su vremenom jedno. I kao što je seljak prebrzo stario od teškog posla tako su i kolicavremenom propadala. Kada su svi sokovi izašli iz njih , oni su, svako na svoj način čekali kraj. Nekako se pogodilo da su kolica pukla kad je i seljak ispraćen na seosko groblje. Ostala su napolju i na njih više niko nije obraćao pažnju. Od kiše su istrulela. Ostao je samo gvozdeni točak, za sva vremena. Dobro bi poslužio da se nova načnu. Bio bi to sevap.